Klimaatverandering

Wat is klimaatverandering?

 print Print deze pagina

INHOUDSOPGAVE

 

Inleiding top

Je hebt vast wel eens op het nieuws gehoord dat het warmer wordt op aarde door klimaatverandering en dat de zeespiegel stijgt. Hieronder kun je lezen wat klimaatverandering is en wat de gevolgen zijn voor Nederland en de rest van de wereld.





Natuurlijk broeikaseffect top

De laag lucht om de aarde wordt de atmosfeer genoemd. Zonnestralen die de aarde bereiken worden aan het aardoppervlak teruggekaatst, net zoals licht dat in een spiegel valt. De warmte van de teruggekaatste stralen wordt opgenomen door een aantal gassen in de atmosfeer, deze gassen worden broeikasgassen genoemd. Ze houden de warmte van de zon op aarde vast, en dat is maar goed ook. Als deze gassen er namelijk niet zouden zijn, dan zou de aarde te koud zijn om op te leven. Het natuurlijke broeikaseffect zorgt ervoor dat de gemiddelde temperatuur op aarde op jaarbasis +12 graden Celsius is, zonder het broeikaseffect zou dit –18 graden zijn. Een belangrijk broeikasgas is koolstofdioxide (CO2). Hoe meer CO2 er in de atmosfeer zit, hoe meer warmte er wordt vastgehouden. Dit wordt het broeikaseffect genoemd.





Versterkt broeikaseffect top

Planten gebruiken CO2 om te groeien en mensen en dieren ademen het uit. Daardoor blijft de hoeveelheid CO2 op aarde gelijk en dat is 5 miljoen jaar goed gegaan. Door de activiteiten van de mens komt er steeds méér CO2 in de lucht. Daardoor wordt meer warmte vastgehouden door de atmosfeer en wordt het steeds warmer op aarde. Dit verschijnsel heet het versterkte broeikaseffect, maar bijna iedereen laat voor het gemak het woord ‘versterkt’ weg.

Jaarlijks worden er door de mens miljarden tonnen CO2 in de atmosfeer uitgestoten. De gemiddelde aardbewoner stoot 4000 kg CO2 uit per jaar; de gemiddelde Nederlander maar liefst 12.000 kg CO2. CO2 komt vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals steenkool, aardolie en aardgas. Fossiele brandstoffen worden verbrand om energie op te wekken, waarmee we goederen produceren, huizen verwarmen, auto's laten rijden en nog veel meer. We kunnen niet zonder energie, maar we kunnen er wel anders mee om gaan. Bijna een kwart van de energie in Nederland wordt door huishoudens gebruikt; vooral voor verwarming, warm water, elektrische apparaten en vervoer.



Broeikasgassen top

CO2 is dus een belangrijke veroorzaker van het versterkte broeikaseffect. Hieronder staat een rijtje met andere veroorzakers:

Vroeger waren deze stoffen een natuurlijk onderdeel van de atmosfeer. Maar door de mensheid zijn de concentraties in de atmosfeer extreem toegenomen.









Klimaatverandering top

Op tv zie je elke dag een weerman of weervrouw het weer voor de komende dagen voorspellen. Daarnaast hoor je regelmatig nieuws over klimaatverandering. Maar wat is nou het verschil tussen het weer en het klimaat?



Weer:

In het weerbericht wordt verteld hoe het er nu of in de komende dagen aan toe gaat in de atmosfeer. Het weer wordt voorspeld aan de hand van de temperatuur, luchtvochtigheid, neerslag, bewolking en wind.





Klimaat:

Het klimaat is het gemiddelde van het weer over een periode van dertig jaar. Het klimaat wordt bepaald aan de hand van metingen van temperatuur, luchtvochtigheid, luchtdruk, wind, bewolking en neerslag op één plek. Deze metingen kunnen variaties aantonen en kunnen aangeven hoe vaak bijzondere weersomstandigheden (zoals hittegolven of zware regen) voorkomen. Weerkundigen vergelijken deze metingen met metingen van vorige perioden en op die manier kunnen ze vaststellen of het klimaat verandert. Klimaatverandering houdt dus in dat het klimaat anders is in een bepaalde periode vergeleken met de perioden daarvoor.





Invloed van de mens:

Zo lang de aarde bestaat, verandert het klimaat van zeer koud (er zijn bijvoorbeeld ijstijden geweest) tot zeer warm. In de middeleeuwen waren de zomers warmer dan nu en in de achttiende eeuw waren er een aantal zeer koude winters. De afgelopen eeuw is de gemiddelde wereldtemperatuur met ongeveer 0,7 graden Celsius gestegen. Voor deze veranderingen zijn er verschillende natuurlijke oorzaken te vinden. Maar sinds de industriële revolutie is er ook een niet-natuurlijke reden voor klimaatverandering, namelijk de extreme toename van broeikasgassen in de atmosfeer. Of de mens het klimaat beïnvloedt is het onderwerp geweest van vele discussies. Ondertussen zijn de meeste wetenschappers het hierover eens. Het Intergouvernementeel Overleg over Klimaatverandering (IPCC), bestaande uit 2500 wetenschappers, zegt sinds 1990  dat de mens het klimaat verandert:



De opwarming van de aarde “…kan niet uitsluitend uit natuurlijke variaties worden verklaard. De balans van het bewijsmateriaal suggereert dat er een onmiskenbare menselijke invloed op het wereldklimaat is.”

Gevolgen voor de wereld top

Iedereen in Nederland heeft wel eens op het nieuws gehoord dat, als het warmer wordt, de zeespiegel gaat stijgen en Nederland en grote delen van de wereld kunnen overstromen. Dat klopt, maar er zijn veel meer dingen die kunnen gebeuren door klimaatverandering. Hieronder zijn de belangrijkste gevolgen beschreven.





Zeespiegelstijging:

De zeespiegel zal in 2080 naar verwachting ongeveer 40 centimeter hoger zijn dan de zeespiegel in 1990. Er zullen jaarlijks 94 miljoen mensen getroffen worden door overstromingen. Nu zijn dat er nog 13 miljoen. Van de toekomstige slachtoffers woont 60 procent in Zuid-Azië (kuststrook van Pakistan, Sri Lanka en Bangladesh) en 20 procent op de kleine eilanden in de Caribische Zee en de Indische en Stille Oceaan.







Aantasting van kwetsbare ecosystemen:

Doordat de temperatuur zo snel stijgt, zullen sommige planten en dieren zich niet kunnen aanpassen. In het ergste geval zullen ze dan voorgoed verdwijnen. Daarnaast kunnen er bosbranden ontstaan door droogte en zal er door de opwarming van het zeewater veel koraal verdwijnen. Verder is het waarschijnlijk dat de woestijn zich uitbreidt en het permafrost ontdooit (bevroren land in bijvoorbeeld Siberië).





Waterkringloop:

Op dit moment leeft een groot gedeelte van de wereldbevolking in landen waar een tekort is aan schoon zoet water. Klimaatverandering zal het watertekort in verschillende regio’s alleen maar groter maken (zoals in het Midden-Oosten, Australië en Midden-Amerika). Andere gebieden in de wereld, zoals in grote delen van China en de Verenigde Staten, krijgen juist te kampen met meer water (en soms te veel water).









Verandering landbouw- en voedselproductie:

De gevolgen voor de landbouwproductie verschillen per gebied. Grote delen van Afrika, het Midden-Oosten en India worden waarschijnlijk droger. De landbouw zal daardoor achteruit gaan.





Gevolgen voor de volksgezondheid:

Door klimaatverandering kan een tekort aan voedsel en water ontstaan. Als het warmer en vochtiger wordt, kunnen ook ziektes zoals malaria zich over grotere gebieden verspreiden.



Ontwikkelingslanden liggen vaak in droge gebieden (die nog droger gaan worden) of in andere gebieden waar klimaatverandering grote gevolgen zal hebben. Rijke westerse landen hebben vaak de middelen om zich te weren tegen zeespiegelstijging en veranderingen in landbouw- en voedselproductie. Klimaatverandering zal daarom vooral de ontwikkelingslanden treffen.





Gevolgen voor Nederland top

In Nederland hebben we het geluk te wonen in een rijk en inventief land. Dat zorgt ervoor dat we ons minder zorgen maken over de zeespiegelstijging als gevolg van het broeikaseffect. Helaas zijn er toch veel effecten die Nederland zwaar kunnen treffen. Hieronder staan de belangrijkste gevolgen voor Nederland.





Nederland nog meer onder water:

Op dit moment ligt Nederland voor de helft onder de zeespiegel. Het IPCC voorspelt dat de zeespiegel in de komende honderd jaar met 15-95 centimeter zal stijgen. Daardoor zal een nog groter deel van Nederland onder de zeespiegel komen te liggen. Er zal steeds meer geld moeten worden uitgegeven om de dijken te verhogen anders woont de bevolking van Amersfoort binnenkort aan zee!





Het water komt niet alleen vanaf de zee:



Ook via de rivieren komt meer water ons land binnen. Door verhoogde neerslag in de winter zal de kans op overstromingen van de rivieren in Nederland toenemen. Meer regen betekent namelijk meer water in de rivieren.









Veranderende landbouw:

In Nederland zal de temperatuur toenemen. Voor de boeren betekent dit dat zij e4randere gewassen moeten kiezen, het planttijdstip moeten veranderen, het moment van oogsten moeten verschuiven of het beregeningsregime moeten aanpassen. De biologische landbouw is gevoeliger voor klimaatverandering dan de reguliere landbouw. Op het gebied van plagen en ziekten kunnen zij minder doen omdat zij zonder bestrijdingsmiddelen werken.





Verzilting:

Door de stijging van de zeespiegel zal er meer zout water in de Nederlandse grond trekken. Hierdoor wordt steeds minder grond geschikt voor de landbouw.





Exotische plaagdieren en algen:



Door warmere winters kunnen veel exotische insecten goed overwinteren in Nederland. Omdat er geen natuurlijke vijanden zijn, kunnen deze soorten zich snel uitbreiden. Zo kunnen er plagen ontstaan. Ook zal het steeds moeilijker worden om te zwemmen in buitenwater. In warm water ontstaan gemakkelijk algen die giftig zijn voor mensen.



Wat wordt er internationaal gedaan om klimaatverandering tegen te gaan? top

In 1992 werd in Rio de Janeiro het ‘Raamverdrag Klimaatverandering’ van de Verenigde Naties gesloten, meestal genoemd het ‘Klimaatverdrag’. De doelstelling hiervan was: "Het stabiliseren van de concentratie broeikasgassen in de dampkring op een zodanig niveau, dat een gevaarlijke menselijke invloed op het klimaat wordt voorkomen." Nederland is één van de 177 landen die in de eerste helft van de jaren negentig het Klimaatverdrag heeft goedgekeurd.



Het Kyoto Protocol werd in 1997 aangenomen als aanvulling op het Klimaatverdrag. Industrielanden hebben afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen in de periode 2008 - 2012 gemiddeld met 5 procent te verminderen ten opzichte van het niveau in 1990. Het verschilt per land wat ze aan uitstoot moeten verminderen. Een rijk land, dat al langer broeikasgassen uitstoot, moet bijvoorbeeld meer doen aan energiebesparing dan een ontwikkelingsland. De landen van de Europese Unie (EU) hebben afgesproken om samen 8% te besparen voor 2012. De officiële inwerkingtreding van het Kyoto Protocol was op 16 februari 2005. Dit is een mijlpaal omdat het lang onzeker was of genoeg landen het verdrag zouden ondertekenen.



Om echt gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan moeten we zelfs wel 60 tot 80% van onze CO2-uitstoot verminderen. We moeten dus minder én schone (duurzame) energie gaan gebruiken.

Kun jij ook iets doen? top

Jazeker! Ken je het principe ‘Think globally, act locally’? Dit houdt in dat je dicht bij jezelf kunt beginnen als je iets wilt doen aan klimaatverandering. Bijvoorbeeld thuis of op school. Je kunt hierover meer lezen in de modules Energiebesparing thuis en Energiebesparing op school. In de module Duurzame energie vind je meer informatie over schone energiebronnen.

Nationale JeugdraadJMACOS