Duurzame energie

Wat is duurzame energie?

print Print deze pagina

INHOUDSOPGAVE

 

Inleiding top

Energie gebruiken we voor bijna alles: om goederen te produceren, huizen te verwarmen, auto’s te laten rijden en voor nog veel meer. We kunnen eigenlijk niet meer zonder. We kunnen letterlijk zeggen dat ons leven ervan afhangt, denk maar aan de hartbewaking in het ziekenhuis.



Energie kan op verschillende manieren worden opgewekt. Bijvoorbeeld door de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals aardgas, aardolie en steenkool. Hierbij komen gassen vrij, waaronder CO2 (koolstofdioxide). CO2 is een broeikasgas. Dit gas heeft de eigenschap warmte vast te houden. Als er steeds meer CO2 in de lucht komt, wordt het steeds warmer op aarde. Dit wordt het broeikaseffect genoemd.



Het energieverbruik in Nederland is de laatste jaren steeds verder gestegen. Dat wordt vooral veroorzaakt door het toenemende energieverbruik van huishoudens en de industrie én de groeiende hoeveelheid verkeer. Daardoor komt er steeds meer CO2 in de atmosfeer en wordt het steeds warmer op aarde. Er bestaan ook andere manieren om energie op te wekken die geen of beperkte CO2-uitstoot veroorzaken. Hierover kun je in deze module meer lezen.



Klimaatverandering top

Zo lang de aarde bestaat, verandert het klimaat van zeer koud (er zijn bijvoorbeeld ijstijden geweest) tot zeer warm. In de middeleeuwen waren de zomers warmer dan nu en in de achttiende eeuw waren er een aantal zeer koude winters. De afgelopen eeuw is de gemiddelde wereldtemperatuur met ongeveer 0,7 graden Celsius gestegen. Voor deze veranderingen zijn er verschillende natuurlijke oorzaken te vinden. Sinds de industriële revolutie is er ook een niet-natuurlijke reden voor klimaatverandering, namelijk de extreme toename van broeikasgassen in de atmosfeer. Of de mens het klimaat beïnvloedt is het onderwerp geweest van vele discussies. Ondertussen zijn de meeste wetenschappers het hierover eens. Het Intergouvernementeel Overleg over Klimaatverandering (IPCC), bestaande uit 2500 wetenschappers, zegt sinds 1990 dat de mens het klimaat verandert.



Doordat het op dit moment steeds warmer wordt op aarde, verandert de wereld. Er ontstaan bijvoorbeeld steeds meer woestijnen waardoor er steeds minder ruimte is voor landbouw. De ijskap op de noordpool smelt waardoor het zeeniveau stijgt en steeds meer landen last krijgen van overstromingen. Als wij dit willen voorkomen, moeten wij ons leven anders gaan inrichten. Wij moeten duurzamer gaan leven.



Duurzaamheid top

En wat is dat dan, duurzaamheid? Het begrip duurzaamheid, ofwel duurzame ontwikkeling, bestaat nog niet zo lang. Het dook voor het eerst op in het rapport van de Brundtland Commissie - de Wereldcommissie voor Milieu en Ontwikkeling - dat in 1987 werd gepubliceerd. Deze commissie zocht in opdracht van de Verenigde Naties naar oplossingen voor een aantal grote problemen met betrekking tot sociale-, economische- en milieuomstandigheden. Zoals: vervuiling, uitputting van natuurlijke hulpbronnen, armoede en ongelijkheid, overbevolking en hongersnood. In het Brundtlandrapport wordt duurzaamheid als volgt omschreven:

‘Duurzame ontwikkeling wordt gezien als een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder daarbij de mogelijkheden van toekomstige generaties in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te voorzien.’



Dit klinkt nogal vaag en abstract maar kort gezegd komt het op het volgende neer: is jouw levensstijl op lange termijn vol te houden zonder afbreuk te doen aan de diversiteit van de natuur én zonder de voorraden grondstoffen en energie uit te putten? Stel dat alle wereldburgers op jouw manier willen leven, zou dat mogelijk zijn? Voor alle goederen is grondstof nodig. De gemiddelde Nederlander gebuikt ruim negen voetbalvelden aan oppervlakte van de aarde voor de goederen die hij/zij gebruikt (eten, kleding, huis, elektriciteit enz.) Als alle wereldburgers zouden leven zoals de gemiddelde Nederlander zouden we bijna 3 aardbollen nodig hebben!



Kortom, rijke, westerse landen gebruiken veel te veel grondstoffen! Veel meer dan mensen in ontwikkelingslanden. Om deze mensen én toekomstige generaties ook de mogelijkheid te bieden om van onze aardbol te genieten, zullen we veel duurzamer moeten leven. Ook jij kunt in je eigen leven dingen doen om je levensstijl duurzamer te maken. Heel simpel, door energie te besparen, meer te fietsen, het openbaar vervoer te nemen of te lopen. Daarnaast kun je duurzame energie gebruiken.



Duurzame energie top

De officiële definitie van duurzame energie luidt als volgt:

‘Duurzame energie is energie waarover de mensheid in de praktijk voor onbeperkte tijd kan beschikken en waarbij door het gebruik ervan het leefmilieu en de mogelijkheden voor toekomstige generaties niet worden benadeeld.’



Dit betekent dat er bij duurzame energie gebruik wordt gemaakt van oneindige bronnen van energie die in de natuur aanwezig zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan windenergie of zonne-energie. Bij het opwekken van duurzame energie vervuilen we onze aarde niet zodat de generaties die na ons komen ook een schone aarde hebben.







Ongeveer de helft van alle gebruikte energie in Nederland wordt opgewekt door het verbranden van aardgas. De rest komt voornamelijk van aardolie en steenkool. Slechts 1,4 % van alle energie in Nederland komt van duurzame bronnen! Dit is één van de allerlaagste percentages van West-Europa. Oostenrijk is koploper in Europa met zo’n 70% duurzame energie, maar ook Finland, Zweden en Italië doen het veel beter dan Nederland.



Vormen van duurzame energie top

Je kunt op verschillende manieren duurzame energie opwekken. Hieronder geven we een aantal voorbeelden:





Zonnepanelen/ zonne-energie:

Bij zonnepanelen wordt de stralingsenergie van de zon omgezet in elektriciteit. Je kunt op het dak bij jou thuis ook een zonnepaneel plaatsen; zelfs in ons regenachtige landje is hier genoeg zon voor! Een gemiddeld zonnepaneel kost 750 euro. Vijfentwintig vierkante meter is genoeg voor alle energie van een gemiddeld huishouden. Als je meer zonne-energie opwekt dan verbruikt, wordt dat aan het elektriciteitsnet geleverd (je meter loopt dan achteruit!).





Windmolens/ windenergie:

Windmolens zijn molens die de bewegingsenergie van de lucht (van de wind) omzetten in rotatie-energie van de wieken. Heel simpel gezegd, de wind beweegt de wieken van de molen. De energie die daarbij vrij komt wordt gebruikt voor het opwekken van elektriciteit. Je hebt allerlei soorten windmolens. In Nederland staan nu bijna 1700, genoeg om ruim 700.000 huishoudens van stroom te voorzien.





Biomassa:

Biomassa is organisch materiaal (dode planten/dieren). Door het verbranden van biomassa komt er energie vrij. Deze energie kan gebruikt worden om elektriciteit op te wekken of om auto’s op te laten rijden. Het grote voordeel van het verbranden van biomassa is dat het een vrijwel CO2-neutraal proces is. Bij verbranding van biomassa komt CO2 vrij, maar deze is recent aan de atmosfeer onttrokken. De planten die worden verbrand hebben namelijk tijdens hun leven CO2 opgenomen. Deze CO2 komt weer vrij tijdens de verbranding. Er is sprake van een korte CO2-cyclus, waarbij er evenveel CO2 uit de lucht wordt gehaald als er door biomassa-verbranding vrijkomt. Dit noemen we CO2-neutraal.



Dit is een groot verschil met de verbranding van fossiele brandstoffen waarbij CO2 vrijkomt die zo lang was opgeslagen dat ze in praktische zin geen deel meer uitmaakte van de CO2-kringloop op deze wereld. Het voordeel van biomassa is dat je een centrale kan aanzetten als er vraag naar energie is. Bij windenergie is dat niet zo, want wij kunnen niet bepalen wanneer het waait. Biomassa is daarom een belangrijke vorm van duurzame energie!





Waterkracht:

Bij waterkracht wordt energie onttrokken uit water. In stromend water zit enorm veel energie, denk maar aan een waterval. Deze energie kan er op verschillende manieren uit worden gehaald. Je kunt bijvoorbeeld gebruik maken van hoogteverschillen of van de stroomsnelheid van het water. Een voorbeeld van een waterenergie-centrale is een stuwdam. Een stuwdam vangt smelt- en regenwater op in een kunstmatig meer. Het water wordt vervolgens door turbines geleid en vormt na de dam een rivier. De rivier ligt lager dan het meer waardoor het water gaat stromen. Deze stroming zorgt ervoor dat de turbines gaan draaien. De beweging wordt vervolgens omgezet in elektriciteit. Hoe groter het hoogteverschil tussen het stuwmeer en  de rivier achter de stuwdam, hoe meer elektriciteit de stuwdamcentrale levert.





Warmtepompen en zonneboilers:

Je kunt ook warmte op een duurzame manier opwekken, dus zonder uitstoot van CO2. Bijvoorbeeld met warmtepompen en zonneboilers.



Warmtepomp: Een warmtepomp kan warmte uit de omgeving, bijvoorbeeld uit de buitenlucht, gebruiken voor de verwarming van het huis. Dankzij de zon zitten er in de aarde, het water en de lucht altijd en overal - ook in de winter - enorme massa’s warmte opgeslagen. Een warmtepomp zorgt ervoor dat deze warmte gebruikt kan worden om bijvoorbeeld een huis op te warmen.







Zonneboiler: Het principe van een zonneboiler is eenvoudig. Als een tuinslang de hele dag in de zon ligt, wordt het water in de slang erg warm. Zonneboilers maken gebruik van hetzelfde principe. Zelfs in de winter als de zon maar een paar uur schijnt, kan een zonneboiler voldoende warm water produceren om te douchen, te wassen of een huis te verwarmen.



Groene stroom top

Groene stroom wordt opgewekt uit duurzame energiebronnen. Bij het opwekken van groene stroom komt dus geen of een beperkte hoeveelheid CO2 vrij. De meeste elektriciteitsbedrijven bieden tegenwoordig groene stroom aan. Soms kost dit niets meer dan grijze stroom. Omdat de energiemarkt voor groene stroom vrij is kun je zonder problemen op een ander elektriciteitsbedrijf overstappen. Kijk op www.energieprijzen.nl voor een prijsvergelijking van de verschillende aanbieders. Je kunt eens met je ouders bespreken of zij willen overstappen op groene stroom. Dat scheelt namelijk enorm veel CO2-uitstoot. Voor een gemiddeld huishouden scheelt dat 150 kg CO2 per maand!







Ontwikkelingslanden en duurzame energie top

In ontwikkelingslanden zijn er bijna 2 miljard mensen die geen elektriciteit hebben. Vooral het platteland blijft ervan verstoken. Hier zou het gebruik van duurzame energie veel kunnen bijdragen.



In de meeste ontwikkelingslanden schijnt de zon overdadig. Het gebruik van zonne-energie kan de levensomstandigheden in ontwikkelingslanden enorm verbeteren. Zonne-energie betekent meer dan alleen elektriciteit voor de verlichting van woningen en huishoudelijk gebruik. Zonne-energie kan ook worden gebruikt voor irrigatiepompen (om landbouwgrond van water te voorzien), machines, apparatuur in gezondheidscentra, educatieve radio- en televisieprogramma’s, werkplaatsen, telefoonverbindingen, winkels enz.



Windmolens kunnen ook heel goed gebruikt worden in ontwikkelingslanden. Zo heeft de Nederlandse overheid ervoor gezorgd dat er dertig windmolens in Costa Rica geplaatst zijn. Deze molens leveren nu elektriciteit voor 25000 huishoudens!



Helaas hebben ontwikkelingslanden vaak geen geld om te investeren in duurzame energie. Westerse landen kunnen helpen om duurzame energie mogelijk te maken in deze landen. Ook gemeenten kunnen hieraan bijdragen. Hierover kun je meer lezen in de module Klimaatverandering en Ontwikkelingslanden.



Gemeenten en duurzame energie top

In het project Kies de Toekomst willen we gemeenteraadsleden aanmoedigen om in hun gemeente meer te doen tegen klimaatverandering. Een goede manier om klimaatverandering tegen te gaan is door duurzame energie te stimuleren. Gemeenten kunnen hier veel voor doen. Hieronder vind je vier voorbeelden:

Nationale JeugdraadJMACOS